Iedere deelnemer aan het onderdeel Getuigen Verhalen van het project Erfgoed van de Oorlog wordt geacht in ieder geval één keer mee te doen aan een tweedaagse cursus op het gebied van
oral history. Omdat Zonneke en Grietje al eerder naar deze training waren geweest, werd besloten dat ik er ditmaal als afgevaardigde van het IIAV naartoe zou gaan.
De training werd gegeven door
Annegriet Wietsma, zij heeft ruime ervaring met
oral history, oftewel het houden van interviews voor de mondelinge geschiedenis.
We ontmoetten elkaar in een hotel midden in de bossen bij Utrecht; een mooie plek om gezamenlijk aan onze vaardigheden te werken. Het groepje deelnemers was vrij divers; er waren documentairemaaksters maar ook een directeur van een oorlogs- en verzetsmuseum en een medewerker van een stadsarchief. Iedereen bleek op een verschillende manier bij het project betrokken te zijn. Zo was er iemand die bij een productiebedrijf werkt en die voor het project op zoek is naar burgers die vlak na de oorlog in Kamp Vught gewerkt hebben. Hij zal niet zelf interviewen, maar voert wel de voorgesprekken met de interviewkandidaten.
Twee documentairemaaksters hebben het project ‘Lost and Found’ opgezet, hierbij worden twee vrouwen geïnterviewd die deel hebben uitgemaakt van een groep van negen vrouwen die uit de Dodenmars zijn ontsnapt na hun gevangenschap in het kamp Ravensbrück. Erg interessante projecten allemaal.
Tijdens de training hebben we veel fragmenten van
oral history interviews gezien. Hierbij kwamen verschillende dilemma’s aan bod. Wat doe je bijvoorbeeld als iemand iets verteld, waarvan je bijna zeker weet dat het feitelijk onjuist is? Moet je dan meteen ingrijpen, kom je er later op terug of besluit je om de juiste gegevens achteraf in het transcript van het interview erbij te zetten? De meningen hierover verschilden.
Ook kwam aan de orde wat je moet doen als je merkt dat er bij de geinterviewde een traumatische herinnering aangeroerd wordt. Hoever moet je gaan om een zo goed mogelijk interview op band te krijgen? Illustrerend hierbij was het voorbeeld van een man die de nacht na het interview erg onrustig geslapen had, uit bed was gevallen en enkele dagen later overleed. Je weet nooit of het interview hier iets mee te maken heeft gehad, maar het zijn toch zaken om over na te denken.
Ook bleek dat mensen zaken vaak verschillend onthouden. Hierbij werd het voorbeeld gegeven van een aantal vrouwen die samen in één huis hadden gewoond. Alle vrouwen gaven een ander antwoord op de vraag hoe ze hadden geslapen. Volgens de één stonden de bedden in één ruimte in een circel en volgens een ander sliepen sommige vrouwen apart.
We kregen ook veel praktische tips, bijvoorbeeld wanneer je het beste kunt bellen om nader kennis met iemand te maken. De tip was om nooit tijdens nieuwsuitzendingen of de lunch te bellen en bij het maken van een interviewafspraak altijd te vragen of de werkster niet toevallig die dag langskomt. Voor veel mensen is die immers ‘heilig’!
Ook kregen we handvatten mee voor het interview zelf; gesloten vragen waar de geïnterviewde slechts met ja of nee kan antwoorden, moeten bijvoorbeeld zoveel mogelijk vermeden worden. Dit kan heel makkelijk door een vraag te beginnen met: ‘kunt u mij eens meer vertellen over…’. Ook werd de tip gegeven om eens te vragen naar de geur of smaak van dingen, waardoor de geïnterviewde zich dingen makkelijker kan herinneren.
Al met al vlogen deze twee dagen voorbij. Omdat ik zelf voor dit project geen interviews zal houden was het extra leuk om via deze cursus een kijkje in de keuken te kunnen nemen.
Berichten
